Visit Mana Pools
NL
Waar je slaapt

Over het park

De geschiedenis van Mana Pools

Mana Pools ziet eruit als een plek die de geschiedenis vergeten is: geen hekken, geen lodges aan de horizon, een vlakte die de rivier bouwde en niemand verbeterde. Eigenlijk bestaat het park vanwege een dam die de rivier veranderde, een dam die nooit gebouwd is, en een tzetseevlieg die de vallei leeg hield. Hier is het gedocumenteerde verhaal.

Als je alleen het antwoord wilt

Mana betekent vier in het Shona, naar de vier meren die de zwervende Zambezi heeft achtergelaten. De tseetseevlieg hield de vallei dun bevolkt, en de Korekore-mensen die hier woonden werden rond de oprichting van het wildreservaat in 1963 verplaatst. De Kariba-stuwdam stroomopwaarts, gesloten in 1958, temde de jaarlijkse overstroming waaraan de vlakte zijn vorm dankt. Een tweede stuwdam in de Mupata-kloof zou Mana begin jaren 1980 volledig hebben ondergelopen; de campagne daartegen bracht de Zambezi Society in 1982 voort en droeg bij aan de UNESCO-erfgoedstatus van het park in 1984. Door alles heen blijft Mana een zeldzaam Afrikaans park waar je mag wandelen.

Vier waterpoelen die de rivier verliet

Mana betekent vier in het Shona, en de vier waterpoelen zijn de eigen verworpen versies van de Zambezi. Over duizenden jaren is de rivier noordwaarts over haar vlakte gezweef, en elke keer dat ze verschoof, liet ze een lus van oud kanaal achter. Long Pool, Chine, Chisasiko en Green Pool zijn die lussen, oxbow-meren op rivierterrassen die de Zambezi niet meer bezoekt maar nog steeds via de grondwatertafel en af en toe grote overstromingen voeden.

Dat is het essentiële ding dat je over Mana Pools moet begrijpen voordat een mens het verhaal binnenkomt: het hele landschap is riviergeschiedenis in de grond geschreven. De terrassen, de waterpoelen, de diepe alluviale bodems en het winterthorn-bos dat erop groeit, werden allemaal gebouwd door een jaarlijkse overstroming die steeg en daalde met de regens zolang iemand het mat. Elk hoofdstuk dat volgt gaat over wat mensen met die overstroming deden, of niet deden.

De vallei die de vlieg leeg hield

De middelste Zambezi-vallei was Korekore-land, het noordelijke Shona-volk wier koninkrijken het land tussen de escarpment en de rivier hielden. Maar de valleibodem was nooit dicht bevolkt, en de reden had zes poten. Tzetseevlieg maakte veeteelt onmogelijk en droeg slaapziekte over; malaria en seizoensinundaties deden de rest. Mensen leefden in de vallei, verbouwden er aan de randen, visten en jaagden, maar in aantallen niet waar het plateau bang voor hoefde te zijn. De leegte die safarigidsen nu verkopen als maagdelijk was, grotendeels, opgelegd door ziekte.

De koloniale administratie vocht decennialang tegen de vlieg met aangelegde corridors, doodgeschoten wildrijen en spuitcampagnes, en ging hardhandiger met de bewoners van de vallei om. Rond de oprichting van het reservaat begin jaren 1960 werden de resterende inwoners van het Mana Pools-gebied verplaatst en hervestigd ten zuiden van de Zambezi-escarpment, onderdeel van dezelfde verplaatsingsgolven die het Kariba-bekken hadden leeggemaakt. Het archiefmateriaal hier is schraler dan voor sommige andere Zimbabwaanse parken, zonder gedetailleerde uitzettingsgeschiedenis tot nu toe voor Mana zelf gepubliceerd, en we zeggen dit rechtuit in plaats van er een te verzinnen. Wat niet in twijfel staat is dat het park opzettelijk van dorpen werd leeggemaakt, niet van nature.

1958: de rivier wordt stroomopwaarts afgesneden

De grootste gebeurtenis in Mana's geschiedenis gebeurde honderd kilometer verderop. In 1958 sloot de dammuur van Kariba over de Zambezi, en het grootste kunstmatig meer ter wereld begon erachter op te hopen. De overstroming van de Gwembe-vallei verdreef ongeveer 57.000 Tonga-mensen, een van de grootste gedwongen verhuizingen in de geschiedenis van de regio, en isoleerde de vallei-dieren op krimpende eilanden terwijl het water steeg.

Dat stijgende meer is waar Operatie Noah onder hoort, en nauwkeurigheid telt hier, want het verhaal wordt vaak zorgeloos met Mana verbonden. Tussen 1958 en 1964 redden wildbeheers-teams onder leiding van ranger Rupert Fothergill meer dan 6.000 dieren van de eilanden van het stijgende meer en zetten ze op het vasteland los, veel ervan langs de zuidoever die later Matusadona National Park werd. Het was een echt feat, gedaan met kleine boten, touwen en improvisatie. Maar het gebeurde stroomopwaarts, in Kariba. Mana Pools stond nooit onder water en geen gered dier hoefde hier gebracht te worden. Mana's verbinding met de dam is stiller en langere duur.

Benedenstrooms van de muur hield de Zambezi op als wilde rivier te gedragen. De grote jaarlijkse overstroming die de Mana-vlakte bouwde werd gekortwiekt, en stabiele turbineloosingen verhieven de droge-seizoenstroom tot vele malen het natuurlijke niveau. Onderzoekers die de Mana-vlakte bestuderen hebben de gevolg in de bomen gedocumenteerd: het winterthorn-bos, het handelskenmerken habitat van het park, regenereert nauwelijks, en de vlakte draagt nu rijen oude reuzen met bijna geen jonge bomen erachter. Het kathedraalicht dat fotografen continenten oversteken is, deels, het gezicht van een bos dat ophield zichzelf te vernieuwen toen de rivier werd afgesneden.

Reservaat, dan park

Formele bescherming kwam in fasen. Mana Pools werd als niet-jagingsgebied afgestoten en daarna als wildreservaat in 1963 geregistreerd, en bij de reorganisatie van Zimbabwe's beschermde gebieden onder de Parks and Wildlife Act werd het in 1975 een nationaal park. De naburige Sapi en Chewore Safari Areas werden ernaast aangewezen, wat de middelste vallei een beschermd blok gaf veel groter dan het park alleen.

Twee dingen onderscheidden het nieuwe reservaat van het begin. Ten eerste werd bijna niets gebouwd: een openbare kampeerplek in Nyamepi aan de rivier, een handvol routes, en weinig meer, een voorzichtigheid die zestig jaar stand gehouden. Ten tweede mochten bezoekers wandelen, alleen en onbegeleide als ze wilden, van de vroegste jaren van het park. Dat besluit, dat nu radicaal lijkt, was toen kennelijk achteloos genomen, omdat de open terrassen lange zichtlijnen gaven en er nauwelijks bezoekers waren om te managen. Het werd bijna toevallig de identiteit van het park.

Moet Mana sterven: de dam die niet gebouwd werd

Kariba zou niet de laatste stuwdam zijn. Vanaf de jaren 1970 hadden planners de Mupata-kloof, stroomafwaarts van Mana waar de Zambezi tegen de Zambiaanse heuvels aan knelt, aangemerkt als de volgende waterkrachtlocatie, en na de onafhankelijkheid in 1980 naderde het plan werkelijkheid met plotseling beschikbare internationale financiering. De berekening was wreed: een stuwdam in Mupata zou een meer over de middenvalei hebben gestuwt, en de Mana Pools-vlakte, de meren, de winterdoorn-terrassen en Nyamepi zouden eronder verdwijnen.

De campagne tegen de dam werd een stichtingsmoment voor Zimbabwaanse natuurbehoud. De Zambezi Society werd in 1982 speciaal opgericht om het Mupata-schema te bestrijden, publicerend zijn zaak onder de plompe vraag, moet Mana sterven. Wetenschappers zetten de milieukosten in de technische literatuur uiteen, en de aandacht van de regering verschoof naar de alternatieve plaats in de Batoka-kloof, stroomopwaarts van Kariba, waar een dam een kloof zou verdrinken in plaats van een vlakte. Het Mupata-schema werd stilgelegd. Het is nooit formeel begraven, en de Zambezi River Authority vermeldt de kloof nog onder zijn mogelijke waterkrachtcentrales, maar geen serieuze poging om het op te voeren is veertig jaar gedaan.

De registratie die volgde verhief de prijs van ooit proberen. In 1984 schreef UNESCO Mana Pools National Park samen met de Sapi en Chewore Safari Areas in als een werelderfgoedlocatie van 6.766 vierkante kilometer, Zimbabwe's eerste. Een eigendom ingeschreven voor zijn door-rivier-gebouwde vlakte is moeilijk te verdrinken, en dat was grotendeels het punt.

De oorlogsjaren op de rivier

De eerste decennia van het park waren niet vreedzaam. Tijdens de bevrijdingoorlog van de jaren 1970 was de Zambezi een grens tussen Rhodesische strijdkrachten en guerrillastrijders die vanuit Zambia overstaken, de vallei werd een operatiegebied, en toerisme stopte effectief voor jaren. Onafhankelijkheid in 1980 opende het park weer, maar niet de vrede, omdat de volgende oorlog op de rivier commercieel was.

Door de jaren 1980 was de Zambezi-vallei een van de meest betwiste stroopfronten in Afrika. Gewapende bendes staken de rivier vanuit Zambia 's nachts over, en ZimParks-rangers, dun gestationeerd over enorm terrein, troffen hen in herhaalde gewapende confrontaties door het decennium heen. Rangers werden hierbij gedood, evenals veel meer stropers, in een schaduwoorlog die zelden buiten de regio nieuws werd. De olifanten van de vallei waren onder de doelwitten, geschoten voor ivoor in een tijdperk waarin de handel kuddes over het hele continent uitroeidde, tot het internationale ivorenhandelverbod van 1989 en strengere handhaving langzaam de winstgevendheid uit de oversteken haalde.

Mana's olifanten kwamen door de era gehavend maar aanwezig, en het park verloor nooit de kudden die het vandaag definiëren. De langdurige relatie tussen de vlakte-stieren en voetgangers, dieren die ongewapende wandelaars dagelijks twee generaties zien, is deels erfenis van het feit dat in het park tenminste het schieten nooit op hen door de mensen die ze ontmoetten was gericht.

Het park waar je wandelt

Mana's wandelcultuur is haar werkelijke erfenis, en groeide uit geografie. De albida-terrassen hebben een hoog bladerdak en bijna geen onderstory, dus een persoon te voet kan en worden gezien op afstand, wat wandelen tussen olifant en buffel een hanteerbaar risico maakt in plaats van roekeloos. Bezoekers wandelen hier sinds het park in 1963 opende, en generaties dieren groeien op in het zien van een mens te voet als onopvallend, wat precies maakt wat de ervaring nu mogelijk is.

Rond dat toeval van vegetatie bouwde Zimbabwe het meest veeleisende professionele gidsvergunningssysteem in Afrika, jaren van leerlingschap en examens die een kandidaat oneindig kan zakken, en Mana werd het toneel waar die gidscultuur optreedt. Het park staat onbegeleide wandelen met vergunning nog steeds toe, een regeling die ZimParks periodiek trachtte in te beperken naarmate bezoekersaantallen en slecht gedrag groeiden, meest recent het probleem beantwoordde met een formele gedragscode in 2023 in plaats van een verbod. Of het voorrecht de groeiende roem van het park overleeft is een van de open vragen van het volgende hoofdstuk.

Wat je vandaag van deze geschiedenis kunt zien

Het welsprekendste monument is het bos zelf. Wandel de vlakte en kijk naar de winterthorns: enorm, oud en vreemd uniform, met bijna geen jonge bomen overal. Je kijkt naar Kariba, zestig jaar benedenstrooms. Het bos dat de pre-dam-overstromingen plantten groeit oud ter plekke, en wat het vervangt is een vraag die de rivier zelf niet meer kan beantwoorden.

Nyamepi-kampeerplek is de institutionele geschiedenis in miniatuur. Het belangrijkste openbare kamp van het park zit nog waar het reservaat-tijdkamp deed, op de oever tussen de bomen, onbehekst, met olifanten die de meeste dagen erdoorheen lopen. De afwezigheid is het exhibit: geen omtrekdraad overal in 2.196 vierkante kilometer, geen lodgetowns, en geen dammuur in de Mupata-kloof. De Zambezi stroomt nog steeds vrij van Kariba's uitlaat naar Cahora Bassa, en Mana zit op het mooiste gedeelte ervan.

En het wandelen is levende geschiedenis. Vertrek bij zonsopgang te voet vanuit Nyamepi, of achter een van de erkende gidsen van het park, en je oefent een vrijheid die tot 1963 dateert en bijna nergens anders in big game-land overleeft. De stichters van het park stonden dit toe omdat het land het toestond. Zestig jaar later blijft dat het volledige idee van Mana Pools.

Bronnen

Een safari-gids aan de rivier
Een gids naast een wildrit-voertuig op een landingsbaan

Je vraag gaat naar een safarispécialist

Antwoord meestal binnen een of twee dagen

Ze controleren beschikbaarheid en tarief bij the lodges in Mana Pools en antwoorden je rechtstreeks.

  • Geen boekingskosten
  • Antwoord meestal binnen een of twee dagen
  • Niets geboekt tot jij het zegt

Vraag naar data en tarieven in the lodges in Mana Pools

Gratis, geen verplichting

Stap 1 van 5. Waar zoek je naar?

Kies wat voor je past.